Felaket Kurtarma Maliyeti: Bütçe ve ROI Hesaplama Rehberi

Tarafındankomut
0 Comments

Yedekleme sistemleri kurdunuz, felaket kurtarma planları yazdınız, test senaryoları hazırladınız. Peki tüm bunların maliyetini hesapladınız mı? Yöneticiler bütçe toplantısında “DR sistemimize ne kadar harcayalım?” sorusunu sorduğunda, çoğu sysadmin donup kalır. Rakamlar havada uçuşur, ROI hesabı yapılamaz ve sonunda ya gereğinden fazla para harcanır ya da kritik sistemler korumasız kalır. Bu yazıda felaket kurtarma maliyetlerini nasıl hesaplayacağınızı, RTO/RPO değerlerini paraya nasıl çevireceğinizi ve yöneticinize sunabileceğiniz somut rakamlar üretmeyi anlatacağım.

Temel Kavramları Para Birimine Çevirmek

DR planlamasında her şey RTO ve RPO etrafında döner. Ama bu değerler teknik belgede kalıp yönetim katına çıkamıyorsa hiçbir işe yaramaz.

RTO (Recovery Time Objective): Sistemin çökmesinden itibaren kabul edilebilir maksimum kesinti süresi. RPO (Recovery Point Objective): Veri kaybını kabul edebileceğiniz maksimum zaman dilimi.

Bu değerleri iş etkisine çevirmek için önce saatlik kesinti maliyetinizi bilmeniz gerekir. Bunu hesaplamak için basit bir script yazalım:

#!/bin/bash
# downtime_cost_calculator.sh
# Saatlik kesinti maliyeti hesaplama

AYLIK_GELIR=500000        # TL
CALISMA_SAATI_AY=720      # Ortalama aylık çalışma saati
CALISAN_SAYISI=50
ORTALAMA_SAAT_UCRET=150   # TL/saat
VERIMLILIK_KAYBI=0.8      # %80 verimlilik kaybı

# Saatlik gelir kaybı
SAATLIK_GELIR=$(echo "scale=2; $AYLIK_GELIR / $CALISMA_SAATI_AY" | bc)

# Saatlik işgücü kaybı
ISGUCU_KAYBI=$(echo "scale=2; $CALISAN_SAYISI * $ORTALAMA_SAAT_UCRET * $VERIMLILIK_KAYBI" | bc)

# Toplam saatlik kesinti maliyeti
TOPLAM=$(echo "scale=2; $SAATLIK_GELIR + $ISGUCU_KAYBI" | bc)

echo "=== KESİNTİ MALİYETİ ANALİZİ ==="
echo "Saatlik gelir kaybı  : ${SAATLIK_GELIR} TL"
echo "Saatlik işgücü kaybı : ${ISGUCU_KAYBI} TL"
echo "Toplam saatlik maliyet: ${TOPLAM} TL"
echo ""
echo "4 saatlik kesinti    : $(echo "scale=2; $TOPLAM * 4" | bc) TL"
echo "8 saatlik kesinti    : $(echo "scale=2; $TOPLAM * 8" | bc) TL"
echo "24 saatlik kesinti   : $(echo "scale=2; $TOPLAM * 24" | bc) TL"

Bu scripti çalıştırdığınızda yöneticinize şunu söyleyebilirsiniz: “4 saatlik kesintinin maliyeti X TL, DR sistemimizin yıllık maliyeti ise Y TL.” İşte bu somut konuşma.

DR Maliyetlerinin Bileşenleri

Felaket kurtarma maliyeti tek bir kalemden oluşmaz. Ben bu maliyetleri üç ana gruba ayırıyorum:

Altyapı Maliyetleri

Birincil site ekipmanları: Sunucular, storage, network ekipmanları İkincil site (DR site) ekipmanları: Aynı kapasitenin yüzde kaçını tutacaksınız? Lisans maliyetleri: VMware, Windows Server, SQL Server DR lisansları Bant genişliği maliyetleri: Replikasyon trafiği için WAN/internet hattı Bulut DR maliyetleri: AWS, Azure veya GCP’de tuttuğunuz kaynaklar

Özellikle lisans konusu sık atlanan bir kalemdir. SQL Server Always On için her iki tarafta da Enterprise lisans gerekir. Bunu bütçeye koymayan firmalar DR testinde lisans sorunuyla karşılaşır.

Operasyonel Maliyetler

İnsan kaynağı: DR planı yazmak, test etmek, güncellemek için harcanan zaman Eğitim: Ekibin DR prosedürlerini bilmesi için harcanan eğitim saatleri Test maliyetleri: Yılda en az 2 kez yapılması gereken DR testleri hem sistemleri hem de ekip zamanını tüketir Dokümantasyon: Runbook’ların güncel tutulması

Gizli Maliyetler

Bunlar bütçeye genellikle konulmaz ama gerçek felaket anında karşınıza çıkar:

Veri kaybı maliyeti: RPO’yu aştığınızda kaybolan verinin değeri Müşteri kaybı maliyeti: SLA ihlali tazminatları ve müşteri churn’ü İtibar maliyeti: Basına düşen haberler, sosyal medya Yasal uyumluluk cezaları: KVKK, BDDK gibi düzenleyici kurum cezaları

ROI Hesaplama Metodolojisi

ROI hesabı şu formülle başlar:

ROI = (Yatırımdan Sağlanan Fayda - Yatırım Maliyeti) / Yatırım Maliyeti * 100

Ama DR için bu formülü biraz farklı kullanırız. Fayda kısmı “engellenen kayıp”tır.

#!/bin/bash
# dr_roi_calculator.sh
# DR yatırımı ROI hesaplama

# Yıllık DR maliyeti (TL)
DR_ALTYAPI_MALIYETI=120000
DR_LISANS_MALIYETI=45000
DR_ISGUCU_MALIYETI=80000    # 2 uzman * 200 saat * 200 TL
DR_TEST_MALIYETI=20000
TOPLAM_DR_MALIYETI=$((DR_ALTYAPI_MALIYETI + DR_LISANS_MALIYETI + DR_ISGUCU_MALIYETI + DR_TEST_MALIYETI))

# Kesinti olasılığı ve etkisi
YILLIK_KESINTI_OLASILIGI=0.30    # %30 ihtimal ile yıllık ciddi kesinti
ORTALAMA_KESINTI_SURESI=12        # saat
SAATLIK_KESINTI_MALIYETI=15000    # TL/saat (önceki scriptten)
DR_OLMADAN_KURTARMA_SURESI=48     # saat (DR yokken)
DR_ILE_KURTARMA_SURESI=4          # saat (DR ile)

# DR olmadan beklenen yıllık kayıp
BEKLENEN_KAYIP_DRSIZ=$(echo "scale=0; $SAATLIK_KESINTI_MALIYETI * $DR_OLMADAN_KURTARMA_SURESI * $YILLIK_KESINTI_OLASILIGI / 1" | bc)

# DR ile beklenen yıllık kayıp
BEKLENEN_KAYIP_DRLI=$(echo "scale=0; $SAATLIK_KESINTI_MALIYETI * $DR_ILE_KURTARMA_SURESI * $YILLIK_KESINTI_OLASILIGI / 1" | bc)

# Engellenen kayıp (fayda)
ENGELLENEN_KAYIP=$((BEKLENEN_KAYIP_DRSIZ - BEKLENEN_KAYIP_DRLI))

# ROI
ROI=$(echo "scale=1; ($ENGELLENEN_KAYIP - $TOPLAM_DR_MALIYETI) * 100 / $TOPLAM_DR_MALIYETI" | bc)

echo "=== DR YATIRIMI ROI ANALİZİ ==="
echo "Toplam DR maliyeti          : ${TOPLAM_DR_MALIYETI} TL/yıl"
echo "DR olmadan beklenen kayıp   : ${BEKLENEN_KAYIP_DRSIZ} TL/yıl"
echo "DR ile beklenen kayıp       : ${BEKLENEN_KAYIP_DRLI} TL/yıl"
echo "Engellenen kayıp (fayda)    : ${ENGELLENEN_KAYIP} TL/yıl"
echo "ROI                         : %${ROI}"

Gerçek Dünya Senaryosu: E-ticaret Firması

Orta ölçekli bir e-ticaret firmasında yaşadığım bir durumu anlatayım. Firma günlük 200.000 TL ciro yapıyor, çalışan sayısı 80 kişi. DR sistemi yok, sadece günlük yedek alınıyor.

Bir Cuma gecesi veri tabanı sunucusu disklerinde RAID bozulması yaşandı. Onarım süreci 38 saat sürdü. Hesaplama şu şekilde oldu:

#!/bin/bash
# gercek_senaryo_hesap.sh

GUNLUK_CIRO=200000
SAATLIK_CIRO=$(echo "scale=2; $GUNLUK_CIRO / 16" | bc)  # 16 saatlik aktif satış
KESINTI_SURESI=38  # saat, hafta sonu dahil

# Doğrudan gelir kaybı
GELIR_KAYBI=$(echo "scale=0; $SAATLIK_CIRO * $KESINTI_SURESI / 1" | bc)

# Hafta sonu etki çarpanı (online alışveriş hafta sonu daha yoğun)
HAFTASONU_CARPAN=1.4
GERCEK_GELIR_KAYBI=$(echo "scale=0; $GELIR_KAYBI * $HAFTASONU_CARPAN / 1" | bc)

# İşgücü maliyeti (38 saat kriz yönetimi)
KRIZ_EKIBI=8        # kişi
ORTALAMA_UCRET=200  # TL/saat (mesai dahil)
ISGUCU_MALIYETI=$((KRIZ_EKIBI * ORTALAMA_UCRET * KESINTI_SURESI))

# Veri kurtarma hizmeti (dışarıdan destek)
VERI_KURTARMA=35000

# Toplam kayıp
TOPLAM=$((GERCEK_GELIR_KAYBI + ISGUCU_MALIYETI + VERI_KURTARMA))

echo "=== OLAY ANALİZİ: E-TİCARET KESİNTİSİ ==="
echo "Gelir kaybı (hafta sonu çarpanıyla): ${GERCEK_GELIR_KAYBI} TL"
echo "İşgücü maliyeti                     : ${ISGUCU_MALIYETI} TL"
echo "Veri kurtarma hizmeti               : ${VERI_KURTARMA} TL"
echo "TOPLAM KAYIP                        : ${TOPLAM} TL"
echo ""
echo "Bu para ile DR sistemi kurulabilir miydi?"
echo "Yıllık DR maliyeti tahmini          : ~265000 TL"
echo "Tek olay maliyeti                   : ${TOPLAM} TL"

Tek bir olayın maliyeti, yıllık DR bütçesinin önemli bir kısmına denk geldi. Bu rakamı yönetim sunumuna koyduğumuzda bütçe onayı aynı toplantıda çıktı.

Bulut DR Maliyet Optimizasyonu

On-premise DR kurmak her zaman mantıklı değil. Özellikle küçük ve orta ölçekli firmalar için bulut DR çok daha ekonomik olabilir. AWS üzerinde pilot light mimarisi için maliyet takip scripti:

#!/bin/bash
# aws_dr_cost_tracker.sh
# AWS DR kaynaklarının aylık maliyet tahmini

# Değerleri AWS fiyatlandırmasına göre güncelleyin
EC2_PILOT_INSTANCE="t3.medium"    # Sadece DB replikası için
EC2_PILOT_MALIYET=45              # USD/ay

S3_BACKUP_GB=2000                 # Yedek boyutu GB
S3_MALIYET_PER_GB=0.023           # USD/GB/ay
S3_TOPLAM=$(echo "scale=2; $S3_BACKUP_GB * $S3_MALIYET_PER_GB" | bc)

# Data transfer maliyeti (replikasyon)
AYLIK_REPLIKASYON_GB=500
DATA_TRANSFER_MALIYET=$(echo "scale=2; $AYLIK_REPLIKASYON_GB * 0.09" | bc)

# Route53 health check
R53_MALIYET=0.50                  # USD/ay

TOPLAM_USD=$(echo "scale=2; $EC2_PILOT_MALIYET + $S3_TOPLAM + $DATA_TRANSFER_MALIYET + $R53_MALIYET" | bc)

# Aktif DR (failover sonrası) maliyeti - sadece felaket anında
EC2_FULL_MALIYET_SAAT=0.52       # USD/saat (production benzeri instance)
TAHMINI_DR_SURE=8                  # saat

DR_AKTIF_MALIYET=$(echo "scale=2; $EC2_FULL_MALIYET_SAAT * $TAHMINI_DR_SURE" | bc)

echo "=== AWS PILOT LIGHT DR MALİYETİ ==="
echo "EC2 pilot instance        : ${EC2_PILOT_MALIYET} USD/ay"
echo "S3 yedek depolama         : ${S3_TOPLAM} USD/ay"
echo "Data transfer (replikasyon): ${DATA_TRANSFER_MALIYET} USD/ay"
echo "Route53 health check      : ${R53_MALIYET} USD/ay"
echo "TOPLAM AYLIK              : ${TOPLAM_USD} USD/ay"
echo ""
echo "=== FAILOVER DURUMUNDA EK MALİYET ==="
echo "Full DR aktif (${TAHMINI_DR_SURE} saat): ${DR_AKTIF_MALIYET} USD"

Pilot light mimarisi sayesinde aylık sabit maliyet çok düşük tutulabiliyor. Kaynaklar sadece felaket anında tam kapasiteye çıkıyor.

Tier Bazlı DR Stratejisi ve Maliyet Optimizasyonu

Her sistem aynı DR seviyesini hak etmez. Sistemleri tierlere ayırarak bütçeyi akıllıca dağıtabilirsiniz:

Tier 1 (Kritik): ERP, ödeme sistemi, müşteri veritabanı

  • RTO: 1 saat, RPO: 15 dakika
  • Senkron replikasyon, hot standby
  • En yüksek maliyet

Tier 2 (Önemli): İntranet, e-posta, dosya sunucuları

  • RTO: 4 saat, RPO: 1 saat
  • Asenkron replikasyon, warm standby
  • Orta maliyet

Tier 3 (Normal): Test ortamları, arşiv sistemleri, raporlama

  • RTO: 24 saat, RPO: 24 saat
  • Sadece yedekleme, cold standby
  • Düşük maliyet

Bu tier mantığını otomatik olarak takip eden bir script:

#!/bin/bash
# tier_maliyet_analizi.sh
# Sistem tier'larına göre DR maliyeti hesaplama

declare -A SISTEMLER
declare -A TIERLAR
declare -A YILLIK_GELIR_ETKI

# Sistem tanımlamaları
SISTEMLER["ERP"]="Tier1"
SISTEMLER["ODEME"]="Tier1"
SISTEMLER["MUSTERI_DB"]="Tier1"
SISTEMLER["EMAIL"]="Tier2"
SISTEMLER["INTRANET"]="Tier2"
SISTEMLER["DOSYA_SUNUCU"]="Tier2"
SISTEMLER["TEST_ORTAMI"]="Tier3"
SISTEMLER["ARSIV"]="Tier3"

# Tier başına yıllık DR maliyeti (TL)
TIERLAR["Tier1"]=85000
TIERLAR["Tier2"]=35000
TIERLAR["Tier3"]=8000

TOPLAM_MALIYET=0
TIER1_SAYI=0
TIER2_SAYI=0
TIER3_SAYI=0

echo "=== TİER BAZLI DR MALİYET ANALİZİ ==="
echo ""

for SISTEM in "${!SISTEMLER[@]}"; do
    TIER=${SISTEMLER[$SISTEM]}
    MALIYET=${TIERLAR[$TIER]}
    TOPLAM_MALIYET=$((TOPLAM_MALIYET + MALIYET))
    
    case $TIER in
        "Tier1") TIER1_SAYI=$((TIER1_SAYI + 1)) ;;
        "Tier2") TIER2_SAYI=$((TIER2_SAYI + 1)) ;;
        "Tier3") TIER3_SAYI=$((TIER3_SAYI + 1)) ;;
    esac
    
    echo "Sistem: ${SISTEM}"
    echo "  Tier: ${TIER} | Yıllık DR Maliyeti: ${MALIYET} TL"
done

echo ""
echo "=== ÖZET ==="
echo "Tier 1 sistem sayısı : ${TIER1_SAYI}"
echo "Tier 2 sistem sayısı : ${TIER2_SAYI}"
echo "Tier 3 sistem sayısı : ${TIER3_SAYI}"
echo "TOPLAM YILLIK DR MALİYETİ: ${TOPLAM_MALIYET} TL"

DR Test Maliyetleri ve Bütçeleme

DR testlerini bütçeye koymayan firmalar testleri erteliyor, erteledikçe test maliyeti artıyor. Her test için şu kalemleri hesaplayın:

Hazırlık maliyeti: Runbook güncelleme, katılımcı koordinasyonu (ortalama 8-16 saat) Test süresi: Masaüstü egzersizi için 4 saat, tam failover testi için 8-16 saat Geri dönüş maliyeti: Sistemleri production’a geri almak için harcanan süre Raporlama: Bulguların dokümante edilmesi ve aksiyon planı

Yılda iki kez yapılan DR testi için gerçekçi bir bütçe kalemi şu şekilde hesaplanır:

#!/bin/bash
# dr_test_butce.sh
# Yıllık DR test maliyeti hesaplama

# Test 1: Masaüstü egzersizi (Teorik test)
T1_KATILIMCI=10
T1_SURE_SAAT=4
T1_ORTALAMA_SAAT_UCRET=250
T1_MALIYET=$((T1_KATILIMCI * T1_SURE_SAAT * T1_ORTALAMA_SAAT_UCRET))

# Test 2: Tam failover testi
T2_KATILIMCI=15
T2_SURE_SAAT=12
T2_ORTALAMA_SAAT_UCRET=250
T2_ALTYAPI_MALIYET=8000    # Ekstra bulut kaynakları, iletişim vs.
T2_ISGUCU=$((T2_KATILIMCI * T2_SURE_SAAT * T2_ORTALAMA_SAAT_UCRET))
T2_MALIYET=$((T2_ISGUCU + T2_ALTYAPI_MALIYET))

# Raporlama ve aksiyon takibi
RAPORLAMA_MALIYET=5000

TOPLAM=$((T1_MALIYET + T2_MALIYET + RAPORLAMA_MALIYET))

echo "=== YILLIK DR TEST MALİYETİ ==="
echo "Test 1 (Masaüstü egzersizi) : ${T1_MALIYET} TL"
echo "Test 2 (Tam failover testi) : ${T2_MALIYET} TL"
echo "Raporlama ve takip          : ${RAPORLAMA_MALIYET} TL"
echo "TOPLAM                      : ${TOPLAM} TL"
echo ""
echo "Aylığa düşen test maliyeti  : $(echo "scale=0; $TOPLAM / 12" | bc) TL"

Yönetim Sunumu İçin Metrikler

Teknik metrikleri iş metrikleriyle eşleştirmek yönetim onayını almanın en hızlı yolu. Ben sunumlarda şu başlıkları kullanıyorum:

MTTR (Mean Time to Recovery): Ortalama kurtarma süresi. DR sistemsiz MTTR’nizi ve DR ile beklenen MTTR’nizi yan yana koyun.

Availability Hedefi: Yüzde 99.9 availability (yılda 8.7 saat kesinti) ile yüzde 99.99 (yılda 52 dakika kesinti) arasındaki maliyet farkı ve getirisi.

Payback Period: DR yatırımının kendini ne kadar sürede amorti ettiği. Yukarıdaki e-ticaret örneğinde tek bir olay bile tüm yıllık maliyetin önemli bir bölümünü karşılıyor.

Risk Adjusted Return: Kesinti olasılığı ile çarpılmış beklenen fayda. Bu metrik CFO’lara çok net konuşur.

Sigorta Analogisi ile Bütçe Savunması

Yöneticilere DR bütçesini savunmanın en pratik yolu sigorta analojisi. Arabanıza kasko yaptırıyorsunuz, yılda X TL ödüyorsunuz ve büyük ihtimalle o yıl kaza yapmıyorsunuz. Ama yaparsa? Aynı mantık DR için geçerli.

Farkı şu: Sigorta sadece finansal kaybı karşılar, itibar kaybını, müşteri kaybını ve regülatuvar cezaları kapsamaz. DR sistemi ise bu kayıpların tamamını engeller.

Bütçe tartışmalarında şunu söyleyin: “Bu yatırımı yapmamamız için olasılıkların bizim lehimize olması gerekir. İstatistikler ne diyor?” Ve verileri gösterin.

Maliyet Takibi ve Raporlama

DR maliyetlerini düzenli olarak takip etmezseniz bütçe şişer fark etmezsiniz. Ben bunun için basit bir maliyet takip scripti kullanıyorum:

#!/bin/bash
# dr_cost_tracker.sh
# Aylık DR maliyet takip raporu

RAPOR_TARIHI=$(date +"%Y-%m")
LOG_DOSYA="/var/log/dr_costs_${RAPOR_TARIHI}.log"

# Maliyet kalemleri (aylık TL)
ALTYAPI_AYLIK=10000
LISANS_AYLIK=3750
ISGUCU_AYLIK=6667      # Yıllık 80.000 / 12
BULUT_AYLIK=0          # Bu ay bulut kullanımı
TEST_REZERV_AYLIK=2083  # Test bütçesi aylık rezerv (25.000/12)

TOPLAM_AYLIK=$((ALTYAPI_AYLIK + LISANS_AYLIK + ISGUCU_AYLIK + BULUT_AYLIK + TEST_REZERV_AYLIK))

# Yıllık hedef bütçe
YILLIK_HEDEF=265000
AYLIK_HEDEF=$(echo "scale=0; $YILLIK_HEDEF / 12" | bc)

# Sapma hesaplama
SAPMA=$((TOPLAM_AYLIK - AYLIK_HEDEF))
SAPMA_YUZDE=$(echo "scale=1; $SAPMA * 100 / $AYLIK_HEDEF" | bc)

{
echo "=== DR MALİYET RAPORU - ${RAPOR_TARIHI} ==="
echo "Altyapı             : ${ALTYAPI_AYLIK} TL"
echo "Lisans              : ${LISANS_AYLIK} TL"
echo "İşgücü              : ${ISGUCU_AYLIK} TL"
echo "Bulut               : ${BULUT_AYLIK} TL"
echo "Test rezervi        : ${TEST_REZERV_AYLIK} TL"
echo "------------------------"
echo "TOPLAM AYLIK        : ${TOPLAM_AYLIK} TL"
echo "HEDEF AYLIK         : ${AYLIK_HEDEF} TL"
echo "SAPMA               : ${SAPMA} TL (%${SAPMA_YUZDE})"
} | tee "$LOG_DOSYA"

if [ "$SAPMA" -gt 2000 ]; then
    echo "UYARI: Aylık bütçe sapması 2000 TL'yi aştı!"
fi

Sık Yapılan Bütçe Hataları

Onlarca firmada DR projesi yürüttüm ve şu hataları tekrar tekrar gördüm:

Yalnızca altyapı maliyetini hesaplamak: Lisans, işgücü ve eğitim maliyetleri toplamda altyapı maliyetiyle eşit olabilir.

Test maliyetini unutmak: “DR sistemini kurduk, test ederiz artık” diyenlerin yarısı ilk testi yapmadan yıl geçirir.

Güncellik maliyetini göz ardı etmek: Uygulama her büyüdüğünde DR sisteminin de büyümesi gerekir. Bu büyüme bütçeye yansımalıdır.

En kötü senaryo için değil, ortalama senaryo için planlamak: Deprem için değil disk bozulması için planlama yapmak. Oysa bütçenizi en kötü senaryoya göre hazırlamalı, umarız ki en kötüsü gerçekleşmez.

Bulut maliyetlerini statik hesaplamak: Bulut maliyetleri veri büyümesiyle birlikte artar. İlk yıl 50 bin TL olan S3 maliyeti üçüncü yıl 150 bin TL olabilir.

Sonuç

DR maliyeti hesaplamak sysadmin’in yaptığı en karmaşık iş değil, ama en önemli iş. Çünkü yanlış hesaplama ya yetersiz korumaya ya da boşa harcanan bütçeye yol açar. İkisi de kötü.

Bu yazıda anlattıklarımı özetlersem: Önce saatlik kesinti maliyetinizi hesaplayın, sonra sistemlerinizi tier’lara ayırın, her tier için uygun DR stratejisini ve maliyetini belirleyin, test maliyetlerini ve gizli maliyetleri eklemeyi unutmayın. En son ROI’yi hesaplayın ve yöneticinize şunu sorun: “Bu koruma olmadan yaşanacak tek bir olayın maliyeti, yıllık DR bütçemizin kaç katı?”

Cevap genellikle sizi ve yöneticinizi şaşırtır. Ve bütçe onayı o toplantıda çıkar.

Yazdığım scriptlerin tümünü kendi ortamınıza uyarlayın, rakamlarınızı gerçek verilerle doldurun. Tahmini rakamlarla yapılan bütçe savunması her zaman daha zayıftır. Gerçek veriniz varsa tartışma bitmeden önce bitmiş demektir.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir